19 Aralık 2000 tarihinde, ağır tecrit koşullarını dayatan F Tipi Hapishaneleri protesto etmek amacıyla açlık grevinde bulunan mahpuslara yönelik olarak 20 hapishanede eş zamanlı bir operasyon gerçekleştirildi. Üç gün süren ve televizyonlarda canlı olarak yayınlanan bu operasyon sonucunda, 30’u mahpus ve 2’si kamu görevlisi olmak üzere toplam 32 kişi yaşamını yitirdi; yaklaşık 300 mahpus ise yaralandı, işkence ve kötü muameleye maruz kaldı. Yaşanan ağır hak ihlalleri ulusal ve uluslararası raporlara açıkça yansıdı.

Bayrampaşa Hapishanesi’nde 12 kadının yaşamını yitirmesi ve onlarca mahpusun yaralanmasıyla sonuçlanan olaylara ilişkin olarak, olaydan 10 yıl sonra açılabilen davada zamanaşımı kararı verilmiştir. Bugün bu ağır hak ihlallerine dair yargılamanın zamanaşımı gerekçesiyle sona erdirilmesi, hakikatin ortaya çıkarmak yerine  devlet görevlilerinin karıştığı suçların cezasız bırakıldığı bir politikanın sürdüğünü açıkça göstermektedir.

Yaşam hakkı, işkence yasağı ve kötü muamele yasağı; hem Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 17. maddesi hem de Türkiye’nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, BM Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi gibi uluslararası belgelerle mutlak biçimde korunmaktadır. 

Ancak zamanaşımı kararı, yükümlülüklerin yerine getirilmediğini; Türkiye’de özellikle devlet görevlilerinin karıştığı ağır hak ihlallerinde cezasızlık pratiğinin yapısal bir sorun olarak sürdüğünü göstermektedir.

19 Aralık katliamında hayatını kaybedenlerin aileleri, yaralanan mahpuslar ve operasyon sırasında maruz kaldığı kötü muamele nedeniyle kalıcı fiziksel ve psikolojik zararlar taşıyanlar açısından bu karar etkili başvuru hakkının, adalete erişim hakkının, hakikati öğrenme hakkının, devletin hesap verebilirliği ilkesinin ihlali anlamına gelmektedir.

Zamanaşımı, bir ceza davasının usulen sona ermesi olsa da hakikatin üzerini örten bir idari ve yargısal tutuma dönüşmemelidir. İnsan Hakları Derneği olarak bir kez daha ifade ediyoruz:

19 Aralık katliamının tüm sorumluları ortaya çıkarılmalı ve yargılanmalıdır.

İşkence ve yaşam hakkı ihlallerinde zamanaşımını ortadan kaldıracak yasal düzenlemeler yapılmalıdır.

İnsan Hakları Derneği

İstanbul Şubesi